waldemar ossowski muzeum gdańska
Różności

Bez archeologicznej sensacji w Gdańsku.
Potwierdzono powszechnie znaną, najstarszą datację miasta

Muzeum Gdańska, którego dyrektorem jest Waldemar Ossowski, poinformowało 20 grudnia 2022 r., że wyniki prowadzonych w ostatnich miesiącach badań archeologicznych potwierdziły ustalenia z lat 70. XX w.

Zdjęcie tytułowe pochodzi z profilu facebook Waldemara Ossowskiego – na zdjęciu (fot. Agnieszka Grabowska-Ogrodnik), w którym występuje jako dyrektor Muzeum Gdańska.

Po raz kolejny przebadano to samo skupisko osadnicze w rejonie Długiego Targu

Trwające od przełomu lipca i sierpnia 2022 r. prace archeologiczne przeprowadzili – na zlecenie Muzeum Gdańska – Archeolodzy z Uniwersytetu Gdańskiego. Badaniami objęte zostało znajdujące się pod Ratuszem Głównego Miasta w Gdańsku (siedziba muzeum), powszechnie znane skupisko osadnicze. Elementy tej wczesnośredniowiecznej konstrukcji zostały już wcześniej (druga połowa lat 90. XX w.) wydatowane metodą dendrochronologiczną przez prof. Tomasza Ważnego na lata 30. X w.

O ile analizowane uprzednio w latach 70. i 90. XX w. elementy osady zostały zniszczone i usunięte w 2000 r. w wyniku prac związanych z osuszaniem piwnic Ratusza Głównomiejskiego (nie wiadomo gdzie obecnie znajdują się te pozostałości – sic!), o tyle nie może być jakichkolwiek wątpliwości, że badania prowadzone pod kierownictwem Waldemara Ossowskiego ponad 20 lat później objęły ten sam obszar osadniczy.

Słowiańska osada z X w. była już wyeksponowana w podziemiach rejonu Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku na początku lat 80. XX w.

Wyniki badań zgodne z przewidywanymi

Datowanie radiowęglowe drewnianych pozostałości osady przyniosło wynik pomiędzy 911 a 951 r. Z kolei badanie metodą dendrochronologiczną określiło datę ścięcia drzewa, z którego pozyskano drewno budowlane, na 930 r.

Przedstawiona datacja jest powszechnie znana od kilkudziesięciu lat i nie poszerza dotychczasowej wiedzy o początkach Gdańska.

Waldemar Ossowski: profesor Zbierski jako pierwszy odkrył te pozostałości w latach 70. XX w.

Dyrektor Muzeum Gdańska spodziewał się takiego wyniku prowadzonych od kilku miesięcy badań archeologicznych. Waldemar Ossowski – w wywiadzie udzielonym dla Radia Gdańsk po podsumowaniu efektów prac – przyznaje, że już wcześniej uznawał ustalenia prof. Andrzeja Zbierskiego za wysoce prawdopodobne. Ponowne wydatowanie drewnianego elementu konstrukcji osadniczej na pierwsze dekady X w. nie jest zaskoczeniem dla dyrektora muzeum:

(…) profesor Zbierski, który jako pierwszy odkrył te pozostałości (…) Nie ukrywam, że bardzo mnie interesowały dokonania profesora Zbierskiego. Tak więc z dużą taką uwagą traktowałem to co on pisał na temat właśnie swoich odkryć z lat 70. i uważałem, że w chwili obecnej interpretacje początków Gdańska chyba poszły w złym kierunku, że z jakichś niezrozumiałych dla mnie względów krytyka badań z lat 70. poszła za daleko, nawet w takim kierunku, że zaczęliśmy podważać oczywiste znaleziska materialne, które są niepodważalne.

Natomiast w treści komunikatu prasowego wydanego przez Muzeum Gdańska dyrektor Waldemar Ossowski podkreślił:

Podczas trwających od września do grudnia prac odsłonięto trzy wykopy. W pierwszym, pod Wielką Salą Wety i Galerią Palową, w latach 70. XX wieku prowadził badania archeolog, prof. Andrzej Zbierski. Odkrył w nim pozostałości zabudowań z XIII wieku oraz drewnianą konstrukcję, którą interpretował jako wał z X wieku.

Dendrochronologiczne ustalenia z drugiej połowy lat 90. XX w.

Z końcem ubiegłego wieku zespół naukowców – dr hab. Henryk Paner (dyrektor Muzeum Archeologicznego w Gdańsku w latach 1991-2014), Zbigniew Borcowski (nieżyjący już archeolog) oraz prof. Tomasz Ważny (dendrolog, twórca polskiej dendroarcheologii) – poddał badaniu drewno z konstrukcji odkrytych uprzednio przez prof. Andrzeja Zbierskiego.

Wyniki tych badań prof. Tomasz Ważny – odpowiedzialny za dendrochronologiczną analizę artefaktów – opublikował w wydanej przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku w 2001 r. książce Dendrochronologia obiektów zabytkowych w Polsce.

dendrochronologia tomasz ważny

Dendrochronologia obiektów zabytkowych w Polsce (Tomasz Ważny, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Gdańsk 2001, recenzenci: prof. dr hab. Wojciech Kurpik, prof. dr hab. Mieczysław Matejak, redaktor: Henryk Paner)

W przedstawionej publikacja prof. Tomasz Ważny – już ponad 20 lat temu – tak podsumował wyniki przeprowadzonych badań:

Najstarsze daty uzyskano dla konstrukcji odkrytej przez Zbierskiego w podziemiach Ratusza Głównomiejskiego. Konstrukcja ta, będąca przypuszczalnie pozostałością wału obronnego (Zbierski 1978), została wybudowana w tym miejscu około 932 r., a więc ponad 60 lat przed pojawieniem się pierwszej wzmianki o Gdańsku. Rezultat ten dokumentuje, że historia miasta jest znacznie dłuższa, niż obchodzone w 1997 r. 1000 lat.

Publikacje z lat 1998-2021

W ostatnim ćwierćwieczu taki wiek omawianych gdańskich obiektów nieruchomych wskazywany był w szeregu publikacji i nie może być obecnie traktowany jako archeologiczna sensacji.

Badania przeprowadzone przez Muzeum Gdańska, jakkolwiek potrzebne i oczekiwane, jedynie ugruntowały dotychczasowe ustalenia archeologów wcześniej badających rejon Ratusza Prawego Miasta w Gdańsku.

Dr hab. Henryk Paner (1998, 2001, 2004, 2006, 2015 r.)

Liczne prace dotyczące najstarszego Gdańska wyszły spod pióra kierownika prac badawczych z drugiej połowy lat 90. XX w.:

  • Rozwój przestrzenny Gdańska w świetle badań archeologicznych, [w]: Civitates principales. Wybrane ośrodki władzy w Polsce wczesnośredniowiecznej. Katalog wystawy, red. T. Janiak, D. Stryniak, Gniezno 1998,
  • Gdańsk średniowieczny w świetle najnowszych badań archeologicznych i historycznych (red.), Gdańsk 1998,
  • Gdańsk i gdańszczanie w badaniach Muzeum Archeologicznego, [w:] Tożsamość miejsca i ludzi. Gdańszczanie i ich miasto w perspektywie historyczno-socjologicznej, red. M. Dymnicka, Z. Opacki, Warszawa 2001,
  • Nowe źródła archeologiczne do dziejów wczesnośredniowiecznego Gdańska, [w:] Archeologia et historia urbana, red. R. Czaja, G. Nawrolska, M. Rębkowski, J. Tandecki, Elbląg 2004,
  • Archeologia Gdańska w latach 1988-2005, [w:] Archeologia Gdańska I, 2006,
  • Rozwój przestrzenny wczesnośredniowiecznego Gdańska w świetle źródeł archeologicznych, [w:] Archaeologia Historica Polona, tom 23, 2015.

W ostatniej z wymienionych prac archeolog stwierdził:

Z wyjątkiem dobrze znanych w literaturze odkryć dokonanych przez A. Zbierskiego pod budynkiem ratusza Głównego Miasta (Zbierski 1978a, s. 71–125; 1978b, s. 194–223), nigdzie w pobliżu nie stwierdzono osadnictwa starszego niż ze schyłku XIII wieku. W 1995 roku pobrano próby drewna z konstrukcji odkrytych niegdyś przez wspomnianego badacza w wykopach przy ulicach Długiej i Kuśnierskiej. Zostały one wydatowane na 932 rok i, jak na razie, jest to najstarsza, pewna data roczna dla Gdańska.

Dr Sławomir Wadyl (2015 r.)

W artykule Pomorze Wschodnie w X wieku. Uwagi na marginesie pracy Błażeja Śliwińskiego, Początki Gdańska: Dzieje ziem nad zachodnim brzegiem Zatoki Gdańskiej w I połowie X wieku, Gdańsk 2009 opublikowanym w Pomorania Antiqua (tom XXIV, 2015, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku) dr Sławomir Wadyl (archeolog) przypomniał:

Przed kilku laty opublikowano wyniki badań dendrochronologicznych konstrukcji z najniższego poziomu (z poziomu rzekomej starszej osady). wykazały one, że do budowy konstrukcji (w publikacjach wzmiankujących wyniki tych badań, nie ma jednak informacji, z jakich konkretnie elementów pobrano próbki – wydaje się, że musiały to być jakieś konkretniejsze elementy niż pochodzące z konstrukcji plecionkowej) wykorzystano drewno ścięte na początku lat 30. X w. (lata do 932).

Prof. Andrzej Buko (2021 r.)

W zeszłorocznej publikacji również prof. Andrzej Buko (archeolog) nawiązał do wyników badań z drugiej połowy lat 90. XX w.:

W ten sposób drewniane elementy konstrukcyjne odsłonięte pod Ratuszem Głównego Miasta, datowane na lata 30. X wieku (Paner 1998, s. 115), zainicjowały dyskusję na temat możliwej lokalizacji tu plemiennego grodu starszego od tzw. książęcego, wzniesionego po stronie północnej, nad Motławą.

świt państwa polskiego andrzej buko

Świt państwa polskiego (Andrzej Buko, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2021, recenzenci: prof. dr hab. Hanna Kóčka-Krenz, dr hab. Joanna Kalaga, redakcja: Aleksandra J. Zych)

Prof. Błażej Śliwiński: datacja była znana

Rezultat badań przeprowadzonych pod kierownictwem Waldemara Ossowskiego w 2022 r. w punkt podsumował historyk prof. Błażej Śliwiński (facebook):

(…) nic nowego gdy chodzi o fakt archeologiczny (datacja była znana)

Prof. Beata Możejko: wiedzieliśmy o tym wcześniej

Również historyk prof. Beata Możejko nie odnajduje niczego odkrywczego i sensacyjnego w ustaleniach Waldemara Ossowskiego (trojmiasto.wyborcza.pl):

Odkrycie jest ważne, ale nie jest niczym, o czym nie wiedzielibyśmy wcześniej.

Szymon Mamok

historia gdańska logo

Jeden komentarz

  • Tomasz Ważny

    Jestem pełen uznania za rzetelne wyjaśnienie tej nieprzyjemnej dla mnie sensacji. Nieprzyjemnej, ponieważ praktyczne zostało wyrzucone na śmietnik to wszystko, co zrobiłem przez lata dla Gdańska – od dzieciństwa najbardziej fascynującego mnie miasta. Pozdrawiam – Tomasz Ważny

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *